کتابخانه دیجیتال دانشگاه علوم پزشکی تبریز

شناسنامه سند:
Scopus	نام سند
نسرین مکانی	نگارش
ناهیده خوشمرام	ویرایش
29/11/1404	تاریخ صدور
راهنمای آموزشی استفاده از اسکوپوس	نام کامل فایل
معرفی و راهنمای استفاده از اسکوپوس	شرح سند
نسرین مکانی، کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی تبریز	نویسنده/ مترجم

 
معرفی پایگاه Scopus
اسکوپوس بزرگترین پایگاه اطلاعاتی چکیده و استنادی جهان است؛ یعنی علاوه بر چکیده مقالات، فهرست منابع هر مقاله نیز در آن موجود بوده و بدین ترتیب امکان محاسبه تعداد استنادات به هر مقاله را فراهم می‌کند. از این رو می‌توان دریافت که هر مقاله در این مجموعه تاکنون چند بار توسط سایر مقالات مورد استناد قرار گرفته است که این خود شاخصی برای تعیین کیفیت مقاله محسوب می‌شود. همچنین موثرترین کشورها، نشریات، موسسات علمی و دانشمندان از این طریق مشخص می‌شوند.
اسکوپوس در اواخر سال 2004 توسط ناشر هلندی الزویر (Elsevier) راه‌اندازی شد. این پایگاه با همکاری 42 موسسه از سراسر جهان ارائه شده و به سرعت رقیب جدی موسسه اطلاعات علمی (ISI) شد که قریب به 40 سال پیشرو نمایه‌های استنادی در جهان بود. این پایگاه روزانه به‌روزرسانی می‌شود.
پژوهشگران و دانشجویان از اسکوپوس برای جستجوی ادبیات علمی، بررسی ارجاعات (Citation)، ارزیابی شاخص‌های پژوهشی و تحلیل شبکه‌های علمی استفاده می‌کنند. اسکوپوس همچنین داده‌های ارزشمند مثل تعداد ارجاعات، نمایه نویسندگان، شاخص «h-index» و رشد موضوعات پژوهشی را ارائه می‌دهد.
 
نحوه دسترسی:          
شما می توانید از طریق وب سایت دانشگاه و بخش کتابخانه دیجیتال (diglib.tbzmed.ac.ir) به مجموعه اسکوپوس دسترسی داشته باشید : در صفحه کتابخانه دیجیتال در تب پایگاه های اطلاعاتی روی علامت مربوط به اسکوپوس کلیک کنید. با کلیک روی این قسمت، صفحه ای مشابه آنچه در زیر می بینید برای شما نمایش داده می شود. (اکنون دسترسی به پایگاه استنادی از طریق گیگالیب صورت می گیرد.)

 

انواع جستجو در اسکوپوس:
در صفحه اصلی انواع جستجو مشاهده می‌شود:

1. جستجوی مدرک (Documents)
2. جستجو از طریق نام نویسندگان (Author)
3. جستجو از طریق شناسایی پژوهشگران (Researcher Discovery)
4. جستجو از طریق وابستگی سازمانی (Organizations)
5. تکنولوژی هوش مصنوعی اسکوپوس (Scopus AI)^New
6. جستجوی پیشرفته (Advanced Search)

 
 1. جستجوی مدرک (Documents)
کلیدواژه/کلیدواژه‌های مورد نظر را در کادر جستجو وارد کرده و کلید Search را انتخاب نمایید.
در صورت نیاز به افزودن فیلدهای بیشتر، روی Add Search Field کلیک کنید.
می‌توانید با استفاده از گزینه Add date range زمان انتشار مدارک را محدود نمایید.
در قسمت Search within می‌توانید جستجو را به عنوان مقاله، چکیده، عنوان منبع و… محدود کنید.
پس از کلیک بر Search نتایج نمایش داده می‌شود. در صفحه نتایج می‌توانید عنوان، نویسندگان، نام منبع، چکیده مقاله و… را مشاهده نمایید.

در صورت زیاد بودن نتایج، از سمت چپ صفحه می‌توانید محدودیت‌هایی مانند:
* Author nameو * Subject Areaو * Document Typeو * Publication Stage را اعمال نمایید

 

2. جستجو از طریق نام نویسندگان (Author)
در این نوع جستجو براساس نام و نام خانوادگی نویسنده و وابستگی سازمانی می‌توان به جستجوی مدارک پرداخت

پس از وارد کردن اطلاعات و انتخاب Search، نتایج نمایش داده می‌شود و همانند روش قبل می‌توان محدودیت‌هایی را اعمال یا حذف کرد.

3. جستجو از طریق شناسایی پژوهشگران (Researcher Discovery)
Researcher Discovery در اسکوپوس یک قابلیت تحلیلی و شبکه‌محور است که با هدف شناسایی پژوهشگران مرتبط با یک حوزه موضوعی مشخص طراحی شده است. این ابزار به کاربر کمک می‌کند تا بر اساس یک موضوع، کلیدواژه، مقاله، یا حتی یک پرسش پژوهشی، افرادی را بیابد که در آن زمینه فعالیت علمی موثر و مستند داشته‌اند. به بیان دقیق‌تر،Researcher Discovery  ابزاری برای «کشف افراد» در اکوسیستم علمی است، نه صرفاً کشف مقالات.

از نظر مفهومی، اسکوپوس سه لایه اصلی اطلاعات را در اختیار کاربر قرار می‌دهد: لایه اسناد (Documents)، لایه نویسندگان (Authors) و لایه وابستگی‌های سازمانی (Affiliations).
 Researcher Discoveryدر لایه دوم عمل می‌کند، اما با رویکردی تحلیلی‌تر و هوشمندانه‌تر از جستجوی ساده نام نویسنده. در جستجوی سنتی نویسندگان، کاربر باید نام فرد را بداند؛ اما در Researcher Discovery، نقطه شروع می‌تواند یک موضوع پژوهشی باشد و سیستم خود پژوهشگران مرتبط را پیشنهاد می‌دهد.
 
4. جستجو از طریق وابستگی سازمانی (Organizations)
در این نوع جستجو براساس نام سازمان مورد نظر می‌توان به جستجوی مدارک پرداخت. با کلیک بر زبانه Organizations نام سازمان را در فیلد وارد و بر دکمه جستجو کلیک نمایید. جزئیات سازمان جستجو شده در صفحه جزئیات سازمان ذکر شده است. ابتدا نام سازمان، شهر و کشور، شناسه اسکوپوس برای سازمان و شکل‌های متفاوت نام سازمان در صفحه جزئیات درج شده است. همچنین جزئیات تعداد مدارک سازمان، تعداد مدارک سازمان بدون همکاری با سازمان‌های دیگر و تعداد نویسندگان مدارک درج شده است. در ادامه تعداد مدارک در حوزه‌های موضوعی، همکاری سازمان و منابع انتشاراتی بصورت ستونی و گراف نمایش داده شده است.

 

5. تکنولوژی هوش مصنوعی اسکوپوس (Scopus AI)^New

Scopus AI یک قابلیت نوظهور مبتنی بر هوش مصنوعی است که در بستر پایگاه داده علمی اسکوپوس طراحی و توسعه یافته است تا فرایندهای جستجو، تحلیل و بازیابی اطلاعات علمی را فراتر از روش‌های سنتی ممکن سازد. اسکوپوس به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین پایگاه‌های اطلاعات علمی، ده‌ها میلیون رکورد شامل مقالات، کنفرانس‌ها و دیگر تولیدات پژوهشی را نمایه کرده است و داده‌های آن سال‌ها مبنای پژوهش، علم‌سنجی و سیاست‌گذاری در علوم مختلف بوده است. با این وجود، روش‌های جستجوی سنتی در اسکوپوس همچنان مبتنی بر ترکیب کلیدواژه‌ها و عملگرهای منطقی بود که برای کاربرانی که در حوزه‌های میان‌رشته‌ای فعالیت می‌کردند یا با موضوعات پیچیده سروکار داشتند، گاهی زمان‌بر و چالش‌برانگیز بود.
قابلیت Scopus AI  در پاسخ به این نیاز طراحی شده است تا توانمندی‌های هوش مصنوعی را با داده‌های عمیق علمی اسکوپوس پیوند دهد. به‌طور کلی، این ابزار اجازه می‌دهد تا پرسش‌ها به زبان طبیعی (natural language) مطرح شوند و سیستم، با درک معنایی مطلب، پاسخ‌هایی مبتنی بر اسناد واقعی پایگاه ارائه دهد. این شیوه تعامل، فاصله معنی‌داری با جستجوی صرف بر اساس کلیدواژه‌ها دارد و پژوهشگر را از طراحی استراتژی‌های پیچیدهی جستجو بی‌نیاز می‌کند.
در کارکرد Scopus AI چند مولفه مهم وجود دارد که آن را از جستجوی سنتی متمایز می‌کند. نخست، این ابزار قادر است مفاهیم و روابط معنایی را درک و تحلیل کند و بدین ترتیب نتایجی مرتبط و هدفمندتر نمایش دهد؛ بنابراین به‌جای بازگشت صرف به مقالاتی که صرفاً دارای کلمات مشابه هستند، نتایجی ارائه می‌شود که از منظر موضوعی به سوال کاربر نزدیک‌تر است. دوم، Scopus AI می‌تواند خلاصه‌های خودکار از متون علمی تهیه کند که برای مرور سریع ادبیات و درک ساختار کلی پژوهش‌ها بسیار مفید است. در این خلاصه‌ها حتی ممکن است ارجاعات به منابع اصلی نیز قابل مشاهده باشد که به تقویت اعتبار پاسخ کمک می‌کند. سوم، این قابلیت می‌تواند نقشه‌های مفهومی (concept maps) از حوزه موضوعی ایجاد کند که چارچوب مفهومی مسائل و زیرحوزه‌ها را در یک ساختار دیداری نمایش می‌دهد و پژوهشگر را در طراحی چارچوب نظری یا تعیین شکاف‌های تحقیقاتی یاری می‌کند.
کاربردهای عملی Scopus AI از جمله شامل جستجوی معنایی، تحلیل روندهای پژوهشی، شناسایی مفاهیم کلیدی و حتی پیش‌بینی مسیرهای آینده پژوهش است. این ابزار همچنین می‌تواند ارتباطات بین مقالات، محققان و موسسات علمی را تحلیل کند و از این طریق زمینه‌های همکاری یا اثرگذاری علمی را شناسایی نماید. در نتیجه، علاوه بر نقش صرفاً کمّی در بازیابی اطلاعات، Scopus AI به‌عنوان یک دستیار هوشمند پژوهشی تلقی می‌شود که پژوهشگران را در مراحل اولیه کار علمی تا مرحله تحلیل و تدوین یافته‌ها همراهی می‌کند.
اگرچه Scopus AI مزایای قابل‌توجهی دارد، باید توجه کرد که این قابلیت هنوز در حالت آزمایشی قرار دارد و نمی‌توان آن را جایگزین کامل روش‌های پژوهشی سنتی دانست. راهنماهای رسمی تاکید دارند که هرگونه خروجی تولیدشده توسط این ابزار باید توسط متخصص پژوهشگر بازبینی و اعتبارسنجی شود، زیرا امکان وجود خطا یا تولید محتوای گمراه‌کننده نیز وجود دارد.
از منظر عملی، دسترسی به Scopus AI مستلزم داشتن اکانت کاربری فعال در Scopus است که معمولاً از طریق اشتراک دانشگاهی یا موسسه پژوهشی فراهم می‌شود. پس از ورود به محیط Scopus، کاربران می‌توانند از طریق گزینه «Scopus AI» پرسش‌های خود را وارد کنند. پاسخ‌ها غالباً در بخش‌هایی مانند «خلاصه»، «خلاصهی گسترده‌تر»، «نقشهی مفهومی» و «تحلیل موضوعی» نمایش داده می‌شوند. این ساختار پاسخ‌گویی باعث می‌شود که پژوهشگر بتواند ضمن دستیابی به دیدی کلی از موضوع، بخش‌های مرتبط با نیاز خود را برای استفاده‌های تحلیلی یا نگارش علمی استخراج کند.
6. جستجوی پیشرفته (Advanced Search)

 

نوع دیگر جستجو، جستجوی پیشرفته می‌باشد. در قسمت جستجوی پیشرفته شما می‌توانید با توجه به عملگرهای موجود و نیز کدهای انتخاب فیلد مورد نظر و نیز تایپ کلید واژه مورد نظر یک فرمول جستجوی پیشرفته بسازید.
عملگرها شامل عملگر  AND، OR وNOT  می‌باشد. عملگر PRE/n هنگامی بین دو واژه قرار می‌گیرد که واژه اول مقدم بر واژه دوم است.  n تعداد حداکثر واژه‌های حد فاصل دو واژه را تعیین می‌کند و مقداری بین 0 و 255 را می‌پذیرد. مثال: Diseases pre/5 heart attack
در این مثال مدارکی بازیابی خواهند شد که بین دو واژه بیماری و سکته قلبی 5 واژه یا کمتر فاصله باشد و تقدم واژه در بازیابی رعایت می‌گردد. عملگر w/n مجاورت دو واژه را در جستجو با تعداد n کلمه حد فاصل بین دو واژه تعیین می‌کند. در ستون سمت راست صفحه جستجوی پیشرفته کد فیلدها به منظور سهولت دسترسی درج شده است.
 
مثال‌ استفاده از کد فیلدها:
ALL("Cognitive architectures") AND AUTHOR-NAME(smith)
TITLE-ABS-KEY(*somatic complaint wom?n) AND PUBYEAR AFT 1993
SRCTITLE(*field ornith*) AND VOLUME(75) AND ISSUE(1) AND PAGES(53-66)

انتقال اطلاعات (Export)
برای انتقال نتایج جستجو ابتدا مدرک مورد نظر را انتخاب نموده و بر روی گزینه Export  در صفحه نتایج کلیک نمایید. صفحه ای باز می شود که می توانید تنظیمات مربوط به انتقال مدارک را انجام دهید. پس از انجام تنظیمات و انتخاب نرم‌افزار مدیریت منابع اطلاعات را با کلیک بردکمه Export  به نرم افزار مربوطه انتقال دهید

ژورنال‌ها (Sources)
برای دسترسی به اطلاعات ژورنال‌ها در اسکوپوس، روی زبانه Sources کلیک نمایید.

می‌توان ژورنال‌ها را بر اساس حوزه موضوعی جستجو کرد. همچنین لیست ژورنال‌ها همراه با شاخص‌های استنادی قابل مشاهده و بر اساس نیاز فرد قابل تنظیم است.

با کلیک بر عنوان هر ژورنال، صفحه جزئیات آن شامل اطلاعات کامل و شاخص‌های استنادی نمایش داده می‌شود